دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب
حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابوالحسن نواب:
مرحوم فرج نژاد عمر خود را وقف واکاوی صهیونیزم نمود
یادداشتی از دکتر سید حسن اسلامی اردکانی ؛
دفاعی نو از فضیلتی کهن
دکتر شریعتمداری در گفت‌وگو با ایکنا:
مراقب ریا و عُجب در مناسک جمعی باشیم
حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابوالحسن نواب در گفت‌وگو با ایکنا:
قربانی کردن فقط گذشتن از مال نیست
در پیام حج رهبر معظم انقلاب مطرح شد:
ملّتهای منطقه نشان داده‌اند که بیدار و هشیارند
در جشنواره علوم انسانی فارابی؛
اثر دکتر فاطمه توفیقی شایسته تقدیر شد

حضرت موسی(ع) و جانشینی برادرش هارون

 
تاریخ انتشار: 1400/04/26    

حضرت موسی(ع) و جانشینی برادرش هارون

دریافت وحی الاهی نبوی، و در اینجا الواح تورات، بدون داشتن مناجات های شبانه و عارفانه پیامبران امکان پذیر نیست، چرا که دریافت آن پیام‌ها و قانون‌های الاهی مستلزم کسب آمادگی کامل روحی است

«وَ وَاعَدْنَا مُوسَي ثَلاَثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَ قَالَ مُوسَي لأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَ أَصْلِحْ وَ لاَ تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ»

ما با موسى، سى شب وعده گذاشتيم و آن را با (افزودن) ده شب كامل كرديم، پس ميعاد پروردگارش چهل شب كامل شد و موسى (پيش از رفتن به اين وعده گاه) به برادرش هارون گفت: در ميان امّت من جانشين من باش (و كار مردم را) اصلاح كن و از راه و روش مفسدان پيروى مكن! (اعراف، ١۴٢)

 

این آیه حاوی نکات مهمی است که برخی از آنها بیان می‌شود:

1. دریافت وحی الاهی نبوی، و در اینجا الواح تورات، بدون داشتن مناجات های شبانه و عارفانه پیامبران امکان پذیر نیست، چرا که دریافت آن پیام‌ها و قانون‌های الاهی مستلزم کسب آمادگی کامل روحی است و این به معنای داشتن تقرب به درگاه خداست. بر این اساس، مسئوليّت های انسان حتّى در سطح رهبرى، نبايد مانع عبادت و خلوت با خدا باشد: «و واعدنا موسى...».

2. وعده گاه خداوند با انبيا، مكان‌هایی همچون كوه طور و غار حرا بود و ضيافت الهى از بندگان صالح خود، دعا و مناجات بوده است. همچنین، شب، بهترين فرصت براى مناجات است؛ طبق این آیه، عبادت در چهل شب تمام، ثمرات و آثار پایدار و با برکتی برای جامعه کنونی و بلکه برای نسل‌های آینده خواهد داشت.

3.  از آنجا که جامعه هرگز نبايد بدون رهبر باشد، انبيا به اذن الهى، برای خود جانشین یا جانشینانی تعیین کرده‌اند. بنابراین، رهبرى آینده مردم می‌تواند به سفارش و تعیین پيامبر خدا باشد و چه بسا این تعیین کردن کاری الزامی باشد. اما در اینجا آنچه حائز اهمیت اساسی است آنست که رهبر جدید باید در مسير اصلاح جامعه و به دور از پیروی از مفسدان عمل کند.

4. وظيفه اساسی رهبر جامعه عبارت است از  اصلاح پیوسته جامعه، و از اینرو اگر افراد خاص یا گروه‌هایی خاص از مردم خواستار فساد شدند، رهبرى نبايد از موضع الاهی خود دست بردارد: «و لا تتّبع سبيل المفسدين»؛ در واقع، این از آن روست که  اصلاح جامعه، با پيروى از مفسدان امكان پذير نيست: «اَصلِح و لاتَتّبع سبيل المفسدين». بر این اساس، باید گفت جامعه همواره نياز به رهبرى دارد كه درست اندیش و مقتدر باشد و هرگز در اداره امور مردم تسليم آراء نادرست و توطئه هاى مفسدان داخلی و خارجی نشود.

در ذیل آیه ١۴٢ از سوره اعراف (و واعدنا موسی....)، «حدیث منزلت» نیز مورد بحث قرار گرفته است:

نکات برون حدیثی و ظاهری «حدیث منزلت» که آن را بعد از این بیان خواهیم کرد، عبارتند از: اولا، این حدیث در کتاب‌های معروف روایی و غیرروایی هم شیعه و هم اهل سنت ذکر شده است. ثانیا، این حدیث را نه یک نفر بلکه بیش از ٢٠ نفر از صحابه پیامبر نقل کرده‌اند. ثالثا، پیامبر این سخن خود را نه فقط در هنگامه حرکت برای جنگ تبوک بلکه در مناسبت‌های مختلف دیگر نیز بیان کرده‌اند: روز پیمان برادری اول در مکه میان یارانش، که پیامبر اسلام علی علیه السلام را به عنوان برادر خود انتخاب کرد؛ روز پیمان برادری دوم در مدینه میان مهاجر و انصار، که باز هم علی را به عنوان برادر خود برگزید؛ در جریان انتخاب سرپرست برای فرزند حمزه، خیرالشهداء، پیامبر حدیث منزلت را تکرار کردند؛ در روز دستور پیامبر به بستن درب‌های خانه‌هایی که به مسجد پیامبر گشوده می‌شد؛ و....؛ رابعا، این سخن پیامبر در حديث منزلت راجع به علی علیه السلام است فقط، و نه هیچ کس دیگر از صحابه او.

محتوا و مضمون حدیث منزلت خطاب به علی علیه السلام، و طبق مشهورترین نقل، چنین است: انت منّی بمنزلة هرون من موسی إلا أنّه لا نبی بعدی: تو نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسی هستی جز اینکه بعد از من، پیامبری نیست. از این حدیث می‌توان نکات زیر را استفاده کرد:

1. علی پس از پیامبر برترین فرد از امت اسلامی است، درست همانگونه که هارون برای موسی بود.

2. علی مقام برادری اختصاصی و معنوی پیامبر را دارا است.

3. همچون هارون، طبق آیات ٢٩ تا ٣٢ از سوره طه، علی معاون خاص، پشتیبان ویژه و شریک پیامبر در برنامه رهبری است.

4. مهمتر از همه، علی علیه السلام جانشین و خلیفه پیامبر اسلام است و هیچ کس دیگر واجد این مقام نبوده است.

خاطر نشان می‌شود که به قرینه إستثناء مذکور در حديث منزلت (إلا أنه لا نبی بعدی)، این مقام‌ها، به ویژه جانشینی، هم در زمان حیات پیامبر اسلام و هم پس از وفات نبی گرامی اسلام برای حضرت علی ثابت است؛ و البته در زمان حیات پیامبر، علی معاون او در رهبری امت است و زیر نظر پیامبر عمل می‌کند، نه به صورت رهبر مستقل، و تنها پس از وفات پیامبر است که او رهبر مستقل محسوب می‌شود. بدین سان، می‌توان دریافت که رهبرى مستقل جديد پیش از این در فراز و نشيب هاى اجتماعی، در كنار رهبرى قديم در حال کسب تجربه بوده است.

بنابراین مضمون مشترک نقل‌های مختلف این حدیث چنین است که منزلت امام علی (ع) نسبت به پیامبر (ص)، همانند جایگاه و منزلت حضرت هارون نسبت به حضرت موسی است.

از دیدگاه شیعه، این جانشینی پیامبر اسلام نه فقط در خصوص امور مربوط به خانواده پیامبر (ص)، بلکه در مورد اصلاح امور امت و جامعه بوده است، همچنان که هارون در مدت غیبت موسی، خلیفۀ او در اصلاح همه امور جماعت پیرو حضرت موسی بود.

از منظر عقلی، چگونه مى‌توان پذيرفت كه حضرت موسای دارای رسالت محدود، براى غيبت کوتاه خود در میان پیروانش، جانشينی را برای امور عام جماعت تعيين كند، امّا خاتم پيامبران صلى الله عليه و آله دارای رسالت جهانی، براى غيبت ابدی خود، به جانشيني شخص مناسب برای اداره امور عام امت اسلامی سفارش نکرده باشد؟! آیا دغدغه آخرین پیامبر خدا که رسالت جهانی دارد و رحمت برای عالمیان است، صرفا خانواده‌اش و شهر مدینه بود، که آنهم بارها در مناسبت‌های مختلف این منزلت علی علیه السلام را یادآوری کند!؟

 

منابع:

تفسیر نور، ج ۴، صص ١٧٧-١٨١.

تفسیر نمونه، ج ۶، صص ٣٣٩-٣۵٣.

المیزان، ترجمه فارسی، ج ٨، صص ٣٠٣-٣٠۴.


برچسب ها : حمید بخشنده, حضرت موسی, دانشگاه ادیان و مذاهب

نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *

دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده رسانه و ارتباطات
دانشکده دین و هنر
دانشکده علوم و معارف قرآن
واحد مشهد

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.